BASINDA ÇALIŞANLARLA İLGİLİ KANUN

BASIN MESLEĞİNDE ÇALIŞANLARLA ÇALIŞTIRANLAR ARASINDAKİ MÜNASEBETLERİN TANZİMİ HAKKINDA KANUN

31 Mayıs 2011 Salı 16:23
BASIN MESLEĞİNDE ÇALIŞANLARLA ÇALIŞTIRANLAR ARASINDAKİ MÜNASEBETLERİN TANZİMİ HAKKINDA KANUN


              KANUNUN ŞÜMULÜ 
              Madde 1 - Bu Kanun hükümleri Türkiye’de yayınlanan mevkutelerle haber ve fotoğraf ajanslarında veya benzeri yayım müesseselerinde ve matbaalarda başmuharrirlik, muharrirlik, mesul müdürlük, yazı işleri müdürlüğü, istihbarat şefliği, muhabirlik, mütercimlik, musahhihlik, foto muhabirliği, ressamlık, karikatürcülük, istihbarat telsizciliği ve radyoculuğu, gazete müdürlüğü ve idare müdürlüğü gibi her türlü fikir ve sanat işlerinde çalışan ve İş Kanunu’ndaki “İşçi” tarifi şümulü haricinde kalan kimselerle bunların işverenleri hakkında uygulanır.

              Bu Kanun şümulüne giren fikir ve sanat işlerinde ecir olarak çalışanlara (gazeteci) denir.

              İSTİSNALAR
              Madde 2 - Birinci maddenin şümulu dahilinde bulunup da Devlet, vilayet ve belediyeler ve İktisadi Devlet Teşekkül ve müesseseleriyle sermayesinin yarısından fazlası bu teşekküllere ait şirketlerde istihdam edilen memur ve hizmetliler hakkında bu Kanun hükümleri uygulanmaz.

              BİLDİRİLMESİ LAZIMGELEN HUSUSLAR 
              Madde 3 - Bu Kanunun şümulüne girecek mahiyetteki bir müesseseyi işletmekte olanlar; tesis edenler, devir alanlar ve kapatanlarla bu kabil bir müessesenin iştigal mevzuunu kısmen veya tamamen değiştirenler yahut da kendisine intikal eden böyle bir müesseseyi işletmeye devam edenler veya kapatanlar (müessesenin ünvan ve adresini, müessese sahibinin isim ve hüviyetiyle adresini, yapılan işin nev ’ini, burada çalışanların miktarını, bir intikal mevzuubahis ise bunun şeklini ve tarihini) işletmeye başlamak veya kapatma yahut da devir alma veya iştigal nev’ini değiştirme tarihinden itibaren bir ay içinde o iş yerinin kurulu bulunduğu mahal için İş Kanununun uygulanmasıyla görevli makama yazılı olarak bizzat veya taahütlü mektupla bildirmekle ödevlidirler. Bizzat müracaat edenlere bu müracaatlarını tevsik edecek bir belge verilir.

              YAZILI MUKAVELE MECBURİYETİ
              Madde 4 - Gazeteci ile kendisini çalıştıran işveren arasındaki iş aktinin yazılı şekilde yapılması mecburidir.

              FESHİN İHBARI
              Madde 5 - Müddeti muayyen olmayan iş akitlerinde feshin ihbarı bu Kanunda yazılı mühletlere tabidir.

              6’ıncı ve 7’nci maddelerde yazılı ihbar mühletlerine tekabül eden ücret miktarındaki tazminatın işveren veya gazeteci tarafından diğer tarafa önceden ödenmesi suretiyle aktin derhal feshi de caizdir.

              AKTİN İŞVEREN TARAFINDAN FESHİ
              Madde 6 - Birinci maddenin şümulüne giren bir işyerinde işverenle arasındaki hizmet münasebeti bir veya müteaddit mukaveleye istinaden fasılasız olarak en az beş yıl sürmüş olan gazetecinin işine son verilmesi, yapılacak yazılı ihbardan üç ay geçtikten sonra muteber olur. Beş seneden az hizmeti olanlar için bu ihbar mühleti bir aydır.

              Hizmetine bu madde hükümlerine göre son verilen gazeteciye feshi ihbar edilen mukavelenin taallük ettiği her hizmet yılı veya kusuru için, son aylığı esas ittihaz olunmak suretiyle her yıl için bir aylık ücreti miktarında tazminat verilir. Ancak, yıllık hizmetin altı aydan az kısmı nazara alınmaz.

              AKTİN GAZETECİ TARAFINDAN FESHİ
              Madde 7 - Gazeteci en az bir ay evvel işyerine yazılı ihbarda bulunmak suretiyle iş aktini her zaman feshedebilir.

              MÜDDETLERİN ARTIRILMASI
              Madde 8 - Yukarıdaki maddelerde yazılı ihbar mühletleri asgari olup mukavele ile artırılabilir.

              MÜLKİYE AMİRİNE BİLDİRİLECEK HUSUSLAR 
              Madde 9 - Mukavelenin imzalanışında işverenle gazeteci, fesih halinde ise fesheden taraf, keyfiyeti bir beyanname ile mahallin en büyük mülkiye amirine bir hafta içinde bildirmeye mecburdur. Mülkiye amirleri bu beyannamelerin birer örneğini, gazetecinin kıdeminin tespitine esas olmak üzere, hemen, Basın-Yayın ve Turizm Genel Müdürlüğüne bildirirler.

              TECRÜBE MÜDDETİ
              Madde 10 - Mesleke ilk intisap eden gazeteci için tecrübe müddeti en çok üç aydır. Bu müddet içinde taraflar iş aktini ihbar müddetine ve tazminat mükellefiyetine tabi olmaksızın feshedebilirler.

              İHBAR MÜDDETİNİ BEKLEMEKSİZİN FESİH HAKKI VE TAZMİNAT
              Madde 11 - Bir mevkutenin vehçe ve karakterinde gazeteci için şeref veya şöhretini veya umumiyetle manevi menfaatlerini ihlal edici bir vaziyet ihdas edecek şekilde bariz bir değişiklik vukuu halinde, gazeteci ihbar mühletini beklemeden akti feshedebilir.

              İş aktini birinci fıkranın verdiği hakka dayanarak fesheden gazeteci, işverenin kusuru neticesinde iş aktini feshetmiş olsa idi ne miktar tazminat alacak idiyse, o miktar tazminat isteyebilir.

              Vazifesinin ifasıyla ilgili hususlarda gazetecinin bilerek veya ağır bir ihmali neticesi olarak mevkutenin itibar veya şöhretine halel verecek fiil ve harekette bulunması hali işverene ihbar mühletini beklemeden iş aktini derhal feshetmek hakkını veren ağır sebeplerden sayılır.

              Gazetecinin, şeref ve şöhretine halel verebilecek mahiyette bir fiil ve harekette bulunması için işveren tarafından vakı isteği yerine getirilmemesi hali işverene ihbar mühletini beklemeksizin iş aktini feshetmek hakkını vermez.

              Müddeti muayyen olan mukavelelerde de yukarıda yazılı fesih hakkı mukavele müddetinin sona ermesini beklemeksizin kullanabilir.

              AKTİN TATBİK EDİLMEDİĞİ HALLERDE FESİH
              Madde 12 - I-A)İşverenle gazeteci arasındaki iş andinin muayyen bir müddet için akttedilmiş olup olmadığına bakılmaksızın, gazetecinin kendi kastı veya ağır bir ihmali olmaksızın uğradığı hastalık veya kaza neticesinde iş görememek durumuna düşmesi halinde, 

              B)Müddeti muayyen olmayan bir ,iş akti ile bağlı bulunan gazetecinin şahsını ilgilendiren meşru bir sebep veya ifasından kaçınamayacağı kanuni bir vazife sebebiyle işini görmediği hallerde, 

              C)Müddeti muayyen olan bir iş akdiyle bağlı bulunan gazetecinin yukarki bentte yazılı sebepler dolayısiyle ardı ardına iki iş gününden fazla veya bir ay içinde ceman üç iş gğününden fazla işini görememesi halinde, iş veren, iş akdini ancak bu kanunun (5) inci ve (6) ncı  maddelrinde yazılı ihmar mühletini ve tazminat vecibelerini yerine getirmek suretiyle feshedebilir.

              II-(A) bendinde bahsi geçen iş görememek durumunu tevlit eden kaza veya hastalık gazetecinin vazifesinin ifası ile ilgili bir sebepten ileri gelmişse, kasıt veya ihmali mevcut olup olmadığı nazara alınmaksızın, (I) numaralı fıkra hükmü uygulanır.

              III-İş görememek durumu (16) ncı maddede yazılı hallerden ileri gelmişse, mezkur madde hükümleri tatbik olunur.

              IV-Bu maddenin (A) bendinde yazılı haller dolayısiyle vazife göremeyecek duruma düşüp de işveren tarafından işinden çıkarılan gazeteci azami bir sene zarfında iyileştiği takdirde tekrar eski işine tercihan alınır.

              REKABET MEMNUİYETİ
              Madde 13 - Gazeteci işverenle yaptığı mukavelede aksi zikredilmediği takdirde dışarıda, basınla alakası olsun veya olmasın, başka bir iş tutmakta serbesttir.

              İş aktinin feshinden sonraki zaman için gazetecinin mesleğini icra serbestisini takyit eden hükümler batıldır.

              ÜCRET
              Madde 14 - Kararlaştırılan ücret, hilafına mukavele yapılmış olmadıkça, her ay peşin olarak ödenir.Gazetecilere ücretlerini vaktinde ödemeyen işverenler bu ücretleri geçecek her gün için yüzde iki fazlasıyla ödemeye mecburdurlar.

              Mukavele müddeti sona ermeden evvel kendisine atfedilebilecek bir kusuru olmaksızın işine son verilen gazeteci, peşin almış olduğu ücretin henüz işlememiş bulunan kısmını iade etmeye mecbur tutulamaz.

3              MUKAVELE DIŞI YAZILAR 
              Madde 15 - Bir mevkutede çalışan gazeteci, mukavele hükümleri dışında olarak işveren tarafından sipariş edilen veya yayınlanması kabul edilen yazılar için ayrıca ücrete hak kazanır.

              ASKERLİKTE ÜCRET
              Madde 16 -Talim veya manevra dolayısıyla silah altına alınan gazeteci bu müddet zarfında, iş karşılığı olmaksızın, ücret hakkını muhafaza eder. Ancak, yedek subay olarak veya sair suretlerle askeri hizmet karşılığı aylık alan gazetecinin almakta bulunduğu bu aylık kendi işinden aldığı ücretten az ise, işveren gazeteciye yalnız aradaki farkı ödemekle mükelleftir.

              Kısmi veya umumi seferberlik dolayasıyla silah altına alınan gazeteci hakkında, üç ay için bu maddenin birinci fıkrası hükümleri uygulanır.

              İlk muvazzaf askerlik hizmeti için silah altına alınan gazeteciye, mukavelede başka türlü sarahat  olmadığı takdirde iki seneyi geçmemek üzere son aldığı aylığın üçte biri ödenir.

              İşverenle gazeteci arasındaki iş aktinin muayyen bir müddet için aktedilmiş olup olmadığına bakılmaksızın, gazetecinin bu madenin birinci fıkrasında gösterilen haller dolayısıyla silah altında bulunduğu müddetçe iş akti işveren tarafından feshedilemez. Gazeteci bu maddenin ikinci veya üçüncü fıkrasında gösterilen haller dolayısıyla silah altında alındığı takdirde, gazetecinin durumu bu fıkralardan hangisine temas etmekte ise işveren iş aktini ancak o fıkrada gösterilmiş bulunan süre geçtikten sonra feshedebilir. Bu gibi hallerde de gazeteci ile işveren arasındaki iş aktinin muayyen bir müddet için aktedilmiş olup olmadığına bakılmaz. Aktin feshi bu kanunda yazılı hükümlere tabidir.

              Gazeteci ile işveren arasındaki mukavele esasen muayyen bir süreyi ihtiva edipte bu süre gazeticinin silah altında bulunduğu sırada kendiliğinden bitiyorsa, işveren mukavelenin bu suretle sona ermesinden itibaren bu maddede yazılı olan ücretleri gazeteciye ödemekle mükellef tutulamaz.

              Bu maddede yazılı bulunan hükümler işveren tarafından gazeteciye askerlik halinde ücret verilmesi hakkında daha elverişli hak ve menfaatler sağlayan mukavele, teamül veya adetlerden doğan haklara halel getirmez.
 

             MAHKUMİYET VEYA YAYININ TATİLİ HALİNDE ÜCRET
              Madde 17 - Mensup olduğu mevkutedeki bir yayın dolayısıyla hürriyeti tahdide uğrayan gazeteci ücretini işverenden almakta devam eder. Yayın mevkute mesul müdürünün veya mevkute sahibinin haberi olmadan yaptırıldığı veya mesul müdürün tetkikınden geçirilerek neşri tekerrür eden şekil üzerinde tahrifat, tadilat, tay yahut da ilaveler icra olunduğu takdirde böyle bir yayın dolayısiyle hürriyeti tahdide uğrayan gazeteci bu hükümden faydalanamaz.

              Birinci fıkradaki hürriyet tahdidi gazetecinin o mevkuteden ayrılmasından sonra vukua gelmişse, gazetecinin bahsi geçen mevkuteden son aldığı ücreti miktarındaki tazminat, hürriyeti tahdit edildiği müddetçe, her ay yayının yapılmış olduğu mevkute sahibi tarafından ödenir.

              Her ne sebeple olursa olsun, neşriyatı tatil edilen mevkutede çalışanlar, tatil tarihinden itibaren iki ay müddetle ücretlerini alırlar.

             GAZETECİNİN ÖLÜMÜ
             Madde 18 - Gazetecinin ölümü sebebiyle iş aktinin sona ermesi halinde, eşi ve çocuklarına ve bunlar bulunmadığı takdirde, geçimi kendisine terettüp eden ailesi efradına müteveffanın aylık ücretinin üç misli miktarında bir tazminatı verilir.

              HAFTALIK TATİL 
              Madde 19 - Her altı günlük fiili çalışmayı müteakip gazeteciye bir günlük dinlenme tatili verilmesi mecburidir.

              GÜNLÜK GAZETELERİN İNTİŞAR ETMEYECEĞİ GÜNLER
              Madde 20 - Günlüğk gazetelerin Şeker Bayramının birinci ve ikinci günleri ile Kurban Bayramının ilk üç gününde intişar memnudur. Bu günlere mahsus gazete neşri hakkı gazetecilierin bağlı bulundukları mesleki teşekküllere aittir. 

              Birinci fıkrada bahsi geçen bayram günlerinde çalışılmamış olması sebebiyle gazetecilerin ücretlerinden hiçbir suretle eksiltme yapılamaz.

              YILLIK ÜCRETLİ İZİN
              Madde 21 - Günlük bir mevkutede çalışan bir gazeteciye, en az bir yıl çalışmış olmak şartıyla, yılda dört hafta tam ücretli mezuniyet verilir. Günlük bir mevkutedeki hizmeti on yıldan yirmi yıla kadar sürmüş olan bir gazetecinin yıllık ücretli izni beş hafta, yirmi yıldan fazla çalışmış bulunanın izni ise altı hafatadır.

              Günlük olmayan mevkutelerde çalışan gazetecilere her altı aylık çalışma devresi için iki hafta ücretli izin verilir. Yıllık ücretli izinlerin hesabında, bu kanunun 1’inci maddesindeki “gazeteci” tabirine girenlerin kıdemleri, iş aktinin devam etmiş veya fasılalarla yeniden inikat etmiş olmasına bakılmaksızın, gazetecilik mesleğinde geçirdikleri hizmet süresi nazara alınmak suretiyle tespit edilir.

              Yukarıdaki maddeler gereğince gazetecinin iş karşılığı olmaksızın ücret alarak geçirdiği müddetler ücretli izne esas olan hizmet yıllarının hesabından hariç tutulmayacağı bu müddetler ücretli izin sürelerinden de mahsup veya tenzil edilemez.

              SENDİKA
              Madde 22 - Gazeteciler aralarında, 5018 sayılı kanun hükümleri dahilinde sendikalar kurabilirler.

              SOSYAL SİGORTA
              Madde 23 - Gazeteciler 3008 sayılı İş Kanununun yedinci fasliyle 4772 sayılı İş Kazaları ile Meslek Hastalıkları ve Analık Sigortaları, 5417 sayılı İhtiyarlık Sigortası ile 5502 sayılı Hastalık ve Analık Sigortası Kanunlarına tabidir. 

              TEFTİŞ VE MURAKABE
              Madde 24 - Bu Kanun hükümlerinin düzen altında yürümesini sağlamak üzere yapılması gerekli görülecek takip, murakebe ve teftişler Çalışma Bakanlığı tarafından yürütülür. 

              Bu hususta 3008 sayılı İş Kanununun iş hayatının murakabe ve teftişine ait bulunan altıncı faslı hükümleriyle aynı kanunun bu hükümlerle ilgili ceza maddeleri uygulanır.

              KAZANÇLARIN AZALTILAMAYACAĞI
              Madde 25 - Bu kanunun uygulanması neticesi olarak işverene terettüp eden vecibeler, gazetecilerin ücret ve sair haklarının daha aşağı hadlere indirilmesine sebep tutulamaz.

              CEZA HÜKÜMLERİ
              Madde 26 - a) Çalıştırdığı gazeteci ile (4) üncü maddede gösterilen şekilde yazılı iş akti yapmayan;

              b) (6) ncı maddenin ikinci fıkrasında bahsi geçen tazminatı gazeteciye ödemeyen;

              c) (18) inci maddede yazılı tazminatı o maddede gösterilmiş bulunan hak sahiplerine ödemeyen işveren, (25) liradan aşağı olmamak üzere hafif para cezasına çarptırılır.

              Madde 27 - a) (14) üncü maddede yazılı ücreti gazeteciye zaruret olmaksızın vaktinde ödemeyen;

              b) (16) ıncı maddenin birinci veya ikinci yahut ta üçüncü fıkralarında yazılı bulunan hallerde gazeteciye verilmesi icab eden ücreti ödemeyen;

              c) (17) nci maddenin birinci veya üçüncü fıkralarında yazılı hallerde gazeteciye verilmesi lazımgelen ücreti yahut da aynı maddenin ikinci fıkrasında bahsi geçen tazminatı ödemeyen;

              ç) (20) nci maddede yazılı bulunan günlerde gazeticilerin bu günlere ait
ücretlerini zaruret olmaksızın ödemeyen işveren hakkında (50) liradan aşağı olmamak üzere ağır para cezası hükmolunur.

              Madde 28 - Bu kanunun (20) nci maddesi ile günlük gazeteler hakkında intişar memnuiyeti kabul edilmiş olan günlerde, günlük gazetelerin neşrine devam olunduğu veya bahsi geçen maddede yazılı mesleki teşekküllerden gayrı kimseler tarafından o günlere mahsus gazete neşredildiği takdirde, neşreden kimse hakkında (5000) liradan aşağı olmamak üzere ağır para cezası hükmolunur.

              Madde 29 - Gazeteciye bu kanunun (21) nci maddesindeki esaslar dairesinde  yıllık izni vermeyen veya izni vermiş olup da izin müddetine ait ücreti ödemeyen işveren, yıllık izin vermediği veya izin süresine ait ücretlerini ödemediği kimselerin izin müddetlerine tekabül eden ücretler yekununun iki misli tutarında ağır para cezasına çarptırılır.

              Madde 30 - Bu kanunun (25) inci maddesi hükmüne aykırı hareket eden işveren hakkında, gazetecilere ait ücret ve sair hakların daha aşağı hadlere indirilmesinden dolayı bu kimselerin uğradıkları zararın iki misli tutarında ağır para cezası hükmolunur.

              Geçici Madde 1 - İşverenler bu Kanun’un yürürlüğe girmesinden itibaren iki ay içinde kendi işyerlerinde çalışan gazetecilerle bu kanunda yazılı esaslar dahilinde yazılı mukavele aktetmeye mecburdurlar. Bu hükme riayet etmeyen işverenler hakkında (26) ncı maddenin (a) bendinde yazılı ceza tatbik olunur.

              Geçici Madde 2 - Bu kanunun neşri tarihinde 35 yaşını geçmiş bulunan gazetecilerden, mezkur tarihden önceki beş yıl içinde gazetecilik mesleğinde veya İş Kanununa tabi iş yerlerin en az 1000 gün çalışmış olan ve bu hizmet sürelerini göstermek üzere çalışmış  oldukları iş yerlerinden alacakları belgeleri en geç bu kanunun neşri tarihinden itibaren bir yıl içinde İşçi Sigortaları Kurumuna tevdi edenler, 5417 sayılı kanunun 5937 sayılı kanunla değiştirilen geçici birinci maddesinde yazılı şartlarla ihtiyarlık sigortasından faydalandırlar.

              Geçici Madde 3 - 5502 sayılı Hastalık ve Analık Sigortası Kanunun tatbikına geçildiği yerlerde, kanunun tatbikı tarihinden önce gazetecilik meslğinde veya İş Kanunun uygulandığı işyerlerinde çalışmış bulunanlar 5502 sayılı kanunun (9) uncu maddesinin ikinci fıkrası ile (14), (15) ve (18) inci maddelerinin tatbikatı bakımından bu kanuna tabi işyerlerinde çalışmış ve müddet içinde hastalık ve analık sigortası primi ödemiş sayılırlar.

              Madde 31 - Bu kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

              Madde 32 - Bu kanunu Bakanlar Kurulu yürütür.

 
Anahtar Kelimeler: BASIN MEVZUATI
Yükleniyor...